円柱座標
円柱座標系は\(x,y\)を円座標で、\(z\)を直交座標系のまま表した座標系です。変換式を示します。
\[
\begin{align}
x&=\rho\cos\phi\\
y&=\rho\sin\phi\\
z&=z
\end{align}
\]
つまり
\[
\begin{align}
\rho&=\sqrt{x^2+y^2}\\
\phi&=\arctan\frac{y}{x}\\
\end{align}
\]
ヤコビアンは
\[
\left|\begin{array}{rr}
\frac{\partial{x}}{\partial\rho} & \frac{\partial{x}}{\partial\phi}\\
\frac{\partial{y}}{\partial\rho} & \frac{\partial{y}}{\partial\phi}
\end{array}\right|\\
=
\left|\begin{array}{rr}
\cos\phi&-\rho\sin\phi\\
\sin\phi&\rho\cos\phi
\end{array}\right|\\
=\rho
\]
なので
\[
dxdydz=\rho \ d\rho\phi dz
\]
ここで
\[
\begin{align}
\frac{\partial\rho}{\partial x} &= \frac{x}{r} = \cos\phi\\
\frac{\partial\phi}{\partial x} &= \frac{1}{(\frac{y}{x})^2+1}\cdot -\frac{y}{x^2}\\
&=-\frac{y}{\rho^2}=-\frac{\sin\phi}{\rho}\\
\\
\frac{\partial\rho}{\partial y} &= \frac{x}{r} = \sin\phi\\
\frac{\partial\phi}{\partial y} &= \frac{1}{(\frac{y}{x})^2+1}\cdot \frac{1}{x}\\
&=\frac{x}{\rho^2}=\frac{\cos\phi}{\rho}\\
\\
df&=\frac{\partial f}{\partial\rho}d\rho+\frac{\partial f}{\partial\phi}d\phi+\frac{\partial f}{\partial z}dz\\
\frac{\partial}{\partial x}&=\frac{\partial}{\partial\rho}\frac{\partial\rho}{\partial x}+\frac{\partial}{\partial\phi}\frac{\partial\phi}{\partial x}+\frac{\partial}{\partial z}\frac{\partial z}{\partial x}\\
&=\cos\phi\frac{\partial}{\partial\rho}-\frac{\sin\phi}{\rho}\frac{\partial}{\partial\phi}\\
\frac{\partial}{\partial y}&=\sin\phi\frac{\partial}{\partial\rho}+\frac{\cos\phi}{\rho}\frac{\partial}{\partial\phi}\\
\end{align}
\]
単位ベクトルは
\[
\begin{align}
\hat\rho&=\cos\phi\ \hat x +\sin\phi\ \hat y \\
\hat\phi&=-sin\phi\ \hat x +\cos\phi\ \hat y
\end{align}
\]
逆行列をとって
\[
\begin{align}
\hat x &= \cos\phi\ \hat\rho -\sin\phi\ \hat\phi\\
\hat y &= \sin\phi\ \hat\rho + \cos\phi\ \hat\phi
\end{align}
\]
勾配をとって
\[
\begin{align}
\nabla &= \frac{\partial}{\partial x} \hat x + \frac{\partial}{\partial y} \hat y + \frac{\partial}{\partial z} \hat z \\
\nabla f &= (\cos\phi\frac{\partial}{\partial\rho}-\frac{\sin\phi}{\rho}\frac{\partial}{\partial\phi})(\cos\phi\ \hat\rho -\sin\phi\ \hat\phi)\\
&+(\sin\phi\frac{\partial}{\partial\rho}+\frac{\cos\phi}{\rho}\frac{\partial}{\partial\phi})(\sin\phi\ \hat\rho + \cos\phi\ \hat\phi)\\
&+ \frac{\partial}{\partial z} \hat z\\
&=\frac{\partial}{\partial \rho} \hat\rho +\frac{1}{\rho}\frac{\partial}{\partial\phi} \hat\phi+\frac{\partial}{\partial z} \hat z
\end{align}
\]